Siyez Buğdayı Nedir?

Siyez ya da Kaplıca (Triticum monococcum) Fransa, Fas, Yugoslavya ve Türkiye'de yetişen, Triticum boeoticum türünden yabani buğday türünün kültüre alınmış formudur. Triticum dicoccum buğdayı ile birlikte erken dönemde kültüre alınan buğday türlerindendir. İlk kez Güneydoğu Anadolu bölgesinde yer alan Karaca Dağ'da evcilleştirildiği düşünülüyor.

Genel Bilgi

Triticum monococcum ya da Einkorn olarak da bilinen Siyez buğdayı ilk olarak 10.000 yıl önce Yakın Doğu’da tespit edilmiş olup, kültüre alınmış günümüz buğdayının da atasıdır. Hititler ve Frigler tarafından da tarımı yapılmış olan Siyez buğdayına verilen ilk isim Hititçe bir kelime olan "Zız" iken, daha sonraları "Siyez" ve bazen de "Kaplıca" olarak adlandırılmıştır. Günümüzde halen Kuzey Anadolu’da, Balkan ülkelerinde, Almanya, İsviçre, İspanya ve İtalya’da ekimi yapılmaktadır.

Siyez Buğdayının Yapısı

Siyez Buğdayı 2n kromozom yapısındadır ve yabancı dillerde Emmer olarak adlandırılan ve ülkemizde Kars yöresinde ekilen Triticum dococcum (Gernik ya da Kavılca) türü buğdaydan farklı bir yapıdadır. Tek başakçıklı olması ve sıkı kavuz yapısı itibarı ile hastalık ve zararlılara dayanıklı, kurak şartlarda ve fakir topraklarda rekabet gücü yüksek bir tür olarak bilinen Siyez Buğdayı'nın, yapılan çalışmalarda yüksek yağ içeriğine ve ekmeklik buğdaya göre daha fazla sarı lutein oranına sahip olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca tam tahıl tüketimiyle ilişkili sağlık yararları ve düşük glisemik indekse sahip olmasının yanında, fonksiyonel gıda olarak da protein, fenolikler, tokoferoller ve karotenoidler açısından diğer buğday türlerine göre daha zengin bir yapıda olduğu tespit edilmiştir.


Türkiye'de Siyez Buğdayı Tarımı

Siyez Buğdayı ülkemizde sadece Kastamonu yöresinde, özellikle Seydiler, Devrekani ve İhsangazi ilçeleri civarında yetiştirilmektedir. Siyez Bulguru başakcıkları tek taneli olan ve kavuzlu bir yapıya sahip olan Siyez Buğdayı'nın, önce suda bekletildikten sonra kurutulması ve tamamen geleneksel yöntemlerle taş değirmenlerde öğütülerek elenmesi sureti ile elde edilen bir üründür.

Siyez Buğdayı ve Siyez Bulgurunun Faydaları Nelerdir?

B vitaminleri bakımından oldukça zengin olan siyez unu A ve E vitaminleri de içerir. Faydalı birçok mineral içeren siyez unu lif içermesi ile sindirim sistemine de oldukça faydalıdır. Selenyum, fosfor, demir, magnezyum, folik asit ve çinko mineralleri içeren siyez unu beslenme uzmanları tarafından da faydalı karbonhidratlar olarak nitelendirilir.

Zengin Lifli Yapısı

Lifli besinler sindirim sisteminin en önemli yardımcısıdır. Glisemik endeksi yüksek beyaz un ve tatlılar sindirim sisteminin zayıflamasına neden olurken, lif zengini besinler sindirim sisteminin düzenli çalışmasını sağlar,  kabızlık ve mide şişkinliği gibi rahatsızlıkların azalmasını sağlarken kilo vermeye de yardımcı olur. Bunun yanında bağırsakları temizleyici yönü de vardır. 


Yüksek Antioksidan Değerleri

Antioksidanlar hücre yapısının korunmasını sağlar ve yaşlanmayı geciktirir. Siyez bulgurundaki karbonhidrat değeri düşüktür. Bununla birlikte protein değeri de oldukça yüksektir. Bulgur içerisinde B1 vitamini bulunmaktadır. B1 vitamini de sinir sistemi ve sindirim sistemi için oldukça önemlidir.

Doymamış Yağ Oranı

Siyez buğdayının bitmeyen faydalarını sıralarken doymamış yağa sahip olduğunu söylemeden edemeyiz. Doymamış yağ zinciri asitleri sağlığımız için faydalıdır. Sindirimi kolaylaştırır ve kilo vermeye yardımcı olur.


Yüksek Selüloz ve Mineral Değerleri

Siyez bulguru yüksek selüloz ve mineral dolayısıyla besin emilimini hızlandırmaktadır. Bağırsak kanserini önleyerek, kabızlığı da engellemektedir. Siyez buğdayını diğer bakliyatlar ile karşılaştırdığımızda, en önemli besin kaynağı olduğu görülmektedir.

Radyasyon Direnci

Siyez buğday ve bulgurunun en mükemmel özelliği de radyasyonu hiçbir şekilde emmiyor olmayışıdır. Kesinlikle radyasyona karşı dayanıklı bir yapıdadır.

Metabolizmayı Hızlandırır

Siyez unu lif ve protein içerdiği için metabolizma üzerinde olumlu etkileri vardır. Metabolizmanın hızlanmasına yardımcı olan siyez unundan yapılan ekmekler tokluk süresini de uzatır.

Kan Şekerini Dengeler

Siyez ununun glisemik endeksi beyaz una göre düşüktür. Beyaz unun glisemik endeksi yüksek olduğu için kan şekerini hızla yükseltip kısa sürede düşürdüğü için acıkmaya neden olur. Ancak siyez unu kan şekerini yavaş yavaş yükselttiği için tokluk süresini de uzatır. Böylece kısa süreli açlık krizleri yaşanmasına neden olmaz. Diyabet hastalarının porsiyon kontrolü yaparak tüketmesi önerilir.

Kolesterole Etkisi 

Siyez unu kolesterol içermez. Kolesterol hastaları da kolesterolü dengelemek için siyez unundan yapılan siyez ekmeğini porsiyon kontrolü yaparak tüketebilir.

Hamileler ve Emziren Anneler

Siyez unu besleyici özelliği sayesinde içerdiği vitamin ve minerallerle anne sütünün artmasına yardımcı olur. Ayrıca siyez ununda bulunan folik asit minerali hamilelikte hem annenin hem de bebeğin gelişimi için oldukça faydalıdır.

Kolon Kanserinden Korur

Siyez unu besleyici vitaminler ve içerdiği lif sayesinde kolon ve bağırsak sağlığını korur. Sindirim sisteminin daha iyi çalışmasını sağlar ve kolon kanserine yakalanma riskini azaltır.


Gluten ve Çölyak

Siyez unu besin değeri olarak oldukça zengindir. Kompleks karbonhidrat içerir ve tok tutar. Besleyici özelliklerini içerdiği vitamin ve minerallerden alan siyez unu gluten oranının düşük olması ile de dikkat çekmektedir. Çölyak hastaları ve gluten alerjisi olanlar için siyez unu tavsiye edilmez. Ancak siyez ununda gluten oranı çok düşüktür ve beyaz una göre gluten alerjisine neden olmaz.

Siyez Besin Değerleri


Ayrıca, B1, B2, B12 vitamini, fosfor, sodyum içeren siyez unu diyet yapanlar, kilo korumak isteyenler ve şeker hastaları tarafından tüketilebilir.